Che (ko'ágã, peteĩnte) ava ecosystems intelligence (EsI) mbytépe—ecosistema arandu tembiapo jeheka arandu, ava arandu, tekoha pytyvõ ñemboguataha oñondive. Guelph Mbo'ehaovusúgui Tetãnguéra Ñemboguataha Tetã'i Yvypóra Rekohape arandu ajapopyre, 15+ ary ndojokupytýiva mba'apópe ajapopyre, Alberta tetã'ípe aakãrapýre. Ko arandu, mba'apo arandu, tetã'i yvy rehegua ecosistema arandu, tekohakuéra avakuéra pytyvõha plataformakuéra apopyre rehegua.
Che peteĩ michĩva távape, Alberta tetã'ípe, aakãrapýre, kokue, yvy mba'e, yvy, tekoha, viru oñondive rehegua arandu ajapopyre. Upéva kokue apopyre, yvy rekoha ñangarekoha, tetã'i tekoha mba'apo, porã apopyre rehegua arandu ajapopyre.
Che peteĩ porãva vecino—40+ ary che rembirekópe, ore membykuéra oĩ, ko'ágã imbojapehára. Upéva aryeterei oñondive rembirekópe porã, upéva mba'apo rehegua pytyvõ. "Jumper" che—peteĩ mba'apógui peteĩ mba'apópe aho, tekohakuérape oñondive pytyvõ apopyre. Porã yvy arandu che, upéva mba'e oñondive, hasýva apopyre rehegua pytyvõ.
Guelph Mbo'ehaovusúgui B.A. ajapopyre Tetãnguéra Ñemboguataha Tetã'i Yvypóra Rekohape (Honours) mba'eporã/yvy rehegua. Upéva ñemboguataha arandu, tetã'i mba'apo, hetáva ava arandu rehegua arandu ajapopyre. Guelphpe MSc/MA Tetã'i Jeporavo Ñemboguatahápe jeheka ñepyrũ ajapopyre, hákatu ndahejái—óga, tekoha mba'apo hetáve. Upéva che mba'apo rehegua oñe'ẽ: porã formal, mba'apópe mba'apo arandu che.
Mbo'ehárakuéra pytyvõ ajapopyre: Dr. Jorge Nef (tetãnguéra ñemboguataha, mba'eporã viru), Dr. O.P. Dwivedi (yvy rekoha mba'eporã, porã mba'apo), Dr. R. Alex Sim (tetã'i arandu, tekoha mba'apo). Australiagui Geoff Lawtongui Permakultura Jeporavo Ajapopyre, upéva porã jeporavo, yvypóra mba'apo yvy rekoha oñondive rehegua arandu ajapopyre.
15+ ary ndojokupytýiva mba'apópe ajapopyre, tekoha tasyha, oikóva óga, mbo'e rehegua. Guelph Mbo'ehaovusu Atyguasu Tendotápe mbo'ehára jeheka che, upéva tuicháva ógakuéra mba'apo, mbo'ehárakuéra pytyvõ rehegua arandu ajapopyre.
Ko'ã mba'apokuéra:
Tetã Mba'eporã: Ontario Leeds Tetã'i Thousand Islands Yvy Rekoha Atype che, mba'eporã iporãva che avei. Upéva yvy rekoha mba'eporã, tekoha mba'eporã távape mba'apo rehegua jehecha ajapopyre.
Atyguasukuéra Ñepyrũ: Kanada Permakultura Atyguasu (ndojokupytýiva) moñepyrũhára, Tendota che, Tekoha Mba'e Kanada avei moñepyrũhára, myakãhára che. Mokõiva tekohakuéra pytyvõ, mba'e oĩva upékuéra apopyre rehegua.
Tasyha Sektór: Guelph Tekoha Tasyha Mbo'ehaovusu (GCHC) Atyguasu Umalliq, Tendota che, 1988 guive porã avakuéra pytyvõ. Upéva tasyha jeporavo, tekoha tasyha, tasyha yvy tekoha oñondive rehegua arandu ajapopyre.
Óga: Matrix Oikóva Óga, Room for Us (Guelph Wellington), Abbeyfield Óga atykuérape che. Upéva oikóva óga mba'apo, hasýva avakuéra pytyvõ, óga tekoha tasyha oñondive rehegua jehecha ajapopyre.
Ambue Mba'apokuéra: Mba'apo Arandu Mbo'ehaovusu aty, Kanada Bison Atyguasu kuatiañe'ẽ editahára, "Wildlines"—mymbakuéra kuatiañe'ẽ che. Upéva tetã'i, yvy arandu, mymbakuéra ecosistemakuéra rehegua che rembiaporã oñondive.
Ko mba'apokuéra arandu ajapopyre: tasyha, óga, mba'apo, yvy rekoha—tekoha ñemboguatahápe oñondive. Atyguasukuéra jeheka, mba'eporã, ñepyrũ guive apopyre rehegua arandu ajapopyre.
AI/LLM tsunami, yvy rekoha iñambuéva rehegua kyhyjépe, ecosystemsintelligence (EsI) jeheka che, ecosistema jeheka, marandu jeheka, porã mba'apo plataforma oñondive. Arandu apopyrekuéra, marandu apopyrekuéra oñondive haguã, ecosistema arandu, tekoha ñemboguataha pytyvõ haguã. Porã kuatiañe'ẽ, jeheka mba'apo apopyre, arandu, ava, kuñanguéra arandu oñondive.
Che jeheka ecosistema jehekakuérape, arandu, ava arandu pytyvõ. Ava, Ñepyrũha Tetãkuéra, kuñanguéra atyguasukuéra, mbarete, mba'e vai marandu, mitãkuéra tasyha marandu oñondive ajapose—ecosistemakuérape, Ñepyrũha Tetãkuérape, Kanadápe, tetãnguéra, yvy rekoha oñondive rehegua jehecha haguã.
Porã mba'apo kuatiañe'ẽ, marandu jeheka, plataforma ñemboguataha, marandu jeheka apopyre rehegua arandu che. Ecosistema arandu, ava arandu apopyre, kokue apopyre, tetãnguéra ñemboguataha arandu ñepyrũ che. 15 ary mba'apo arandu che, porã jeporavo, mba'eporã ñemboguataha arandu che, tekoha tasyha mbo'ehaovusu, óga atyguasukuéra, mbo'ehaovusukuéra mba'apo rehegua arandu che.
Ñe'ẽ porã, jeroviaha, hetáva arandu oñondive apopyre rehegua ajapose. Tetã'i yvy rehegua che porã mba'apo, porã jeheka rehegua pytyvõ. Tekoha pytyvõ apopyre rehegua ajapose—tekoha mba'eporã pytyvõ, tekoha mba'eporã mbojerovia, porã rehegua pytyvõ.
Che mba'apo arandu pytyvõ: porã mba'apo tekoha mba'eporã pytyvõ, hetáva avakuéra mbojerovia, porã ñe'ẽ, jeheka, tekoha pytyvõ oñondive.
Alberta tetã'ípe yvy rehegua che, hákatu 1000 Islands porã távape ajapose—Kanada Este Anishnabek, Huron-Wendat, Haudenosaunee, Oneida (St Lawrence Iroquois) avakuéra távape. Guelph Ontariope porã oñondive che. Guelph Tekoha Tasyha Mbo'ehaovusu, Matrix Oikóva Óga, Guelph Mbo'ehaovusu ndive ajapose. Alberta tetã'ígui távape mba'apo tetã'i távape ecosistema arandu oñondive rehegua.
Ecosistema jeheka, plataforma ñemboguataha, kuatiañe'ẽ apopyre rehegua ajapose. Che mba'apo arandu pytyvõ: plataforma ñemboguataha, jeheka tekoha mba'eporã oñondive, mba'eporã mba'eporã mbojerovia, tasyha, óga, tekoha ñemboguatahápe porã jeheka pytyvõ.
Opa avakuéra, opa mba'apokuéragui avakuéra, pytyvõ, oñondive rehegua che—viru, arandu, tetã, ndotetã, NGO, tekoha atyguasukuéra, peteĩ ava, atyguasukuéragui. Ecosistema arandu, plataforma ñemboguataha, jeheka oñondive, mba'apo arandu rehegua oñe'ẽ haguã, plataforma oñondive mba'apo. Jerovia, porã mba'apo mbojerovia che, hákatu hetáva rembiaporã, porã iñambuéva apopyre avakuéra ndive oñondive rehegua che.