Ecosistema Yachay (EsI) huk allin tanteay tiksimuyu sistemakunapi yachay, llamk'ay, kamachiyta, ecosistema tanteaywan ruwasqa. Tanteayqa kimsa nivel hierarkispi llamk'achkan: Tiksimuyu Sistema Llamk'ay nivel hatun, Sistema Llamk'ay Yachay Elemento nivel iskay, llamk'ay Elemento nivel kimsa.
"Ecosistema Yachay" nisqaqa tiksimuyu sistemakunapi yachay, tanteay, llamk'ayta allin tanteaywan, achka yachay sistema, llamk'ay tinkisqa.
Tanteayqa kimsa nivelpi organizasqa:
Nivel Hatun: Tiksimuyu Sistema Llamk'ay - Sistema nivel tanteay ecosistema modelo hina. Universal tanteay, arsitektura tukuy nivel uraypaq, tiksimuyu escala llamk'ay.
Nivel Iskay: Sistema Llamk'ay Yachay Elemento - Tawa tinkisqa yachay tanteay:
Nivel Kimsa: Llamk'ay Elemento - Spesifico herramienta, metodo, tecnica, aplicacion secundario nivel yachay llamk'achiy.
Tiksimuyu Sistema Llamk'ayqa chunka qanchis chawpi tanteaywan ecosistema funcionmanta:
0. Kawsay Derecho (Default Tanteay): Elemento kawsaptin, derecho inherente, inalienable natural ley, logica. Universal aplicacion tukuy elementokunapaq—runa, mana runa biotico, abiotico.
1. Achka Kay (Mana Pisilla): Sistema achka kaymanta llamk'achkan mana pisillamanta. Achka kay tinkiy, ciclo, diversidad, integracionmanta.
2-15. Yapa Tanteay: Tinkiy, Dinamico Balance, Umpan Balik Loop, Disrupcion, Kachay Punto, Emergencia, Adaptacion Resistencia, Hierarkis Organizacion, Recurso Ciclo, Diversidad Redundancia, Límite Contexto, Entropia Energia Degradacion, Dekomposicion Sistema Renovacion, Runa Obligacion Responsabilidad Mana Runa Elementokunapaq.
Tanteayqa pichqa chawpi ecosistema modelo elementomanta ruwasqa:
1. Componente: Biotico componente (kawsay organismo, comunidad), abiotico componente (fisico ambiente, clima, mineral, energia). Tukuy componentekuna derecho inherente, inalienable kawsaymanta.
2. Relacion: Tukuy componentekunamanta interaccion, runa-mana runa relacion obligacion responsabilidad, reciproco relacion balance, respeto, responsabilidad.
3. Proceso: Energia flujo degradacion (entropia), nutriente ciclo dekomposicion, umpan balik loop (refuerzo balance), sucesion, disturbio, recuperacion.
4. Estructura: Hierarkis organizacion (biosfera → bioma → ecosistema → habitat → nicho), espasial temporal organizacion, ecosistema tipo diversidad, lugar base variacion.
5. Funcion: Ecosistema servicio (provision, regulacion, cultural, apoyo), productividad resistencia, estabilidad derecho proteccion, achka kay generacion diversidad, ciclo, integracionmanta.
Yachay Tanteay: Sistematico, evidencia base tanteay metodologia tiksimuyu sistemakunapi yachay, tanteay, llamk'ayta. Ecosistema tanteay, database tanteay, teknis arsitektura, analitico metodologia.
Runa Yachay: Holistico, relacional, lugar base tanteay Runa Ecosistema Yachay (TEK), Runa yachay sistema. Chawpi tanteay Two-Eyed Seeing (Etuaptmumk), Medicine Wheel, Seven Generations Principle, Wahkohtowin, Custodial Ethic, Country-Centred Design, Holismo Relacionalidad.
Llaqta Wiñay: Tanteay tiksimuyu sistema llamk'ay llaqta necesidad, prioridad, allin kawsayta. Arnstein Escalera allin participacion (Escalera 6-8: Sociedad, Delegado Poder, Ciudadano Control), tokenismo mana (Escalera 1-5).
Ñawpaq Tanteay Yachay: Allin ñawpaq tanteay yachay estructura yachay runa mana runa sistema colonial capitalista tiempo. Chawpi tanteay Black Centrality, White Capitalism Tanteay, Civilizacion Historismo, Reparacion Tanteay. Yachay: Dr. Munford ñawpaq yachay runa sistema; mana runa contexto explorativo.
Achka Kay Base: Sistema achka kaymanta llamk'achkan mana pisillamanta. Achka kay tinkiy, ciclo, diversidad, integracionmanta.
Derecho Base: Tukuy elemento kawsay derecho inherente, inalienable. Runa obligacion responsabilidad mana runa elementokunapaq. Equidad mana runa elementokunaman.
Equidad Kamachiy: Allin participacion Arnstein Escalera 6-8. Poder compartir kamachiy (Sociedad, Delegado Poder, Ciudadano Control). Llaqta control auto determinacion.
Integracion: Achka yachay sistema respeto tinkisqa. Yachay tanteay, runa yachay, llaqta wiñay tinkiy llamk'achkan. Universal tanteay lugar base aplicacion.
Tanteayqa achka escalapi aplicasqa:
Tiksimuyu Escala: Global sistema llamk'ay, tiksimuyu escala energia flujo material ciclo, global umpan balik loop, jacha tiempo tiksimuyu sucesion evolucion.
Llaqta Escala: Llaqta centro educacion programa, llaqta pusaq wiñay iniciativa, participativo planificacion decision, llaqta sociedad colaboracion.
Tanteay Analisis: Ecosistema tanteay, database integracion, teknis arsitektura, espasial analisis, API wiñay.
Tanteayqa allin hierarkis definicion kimsa nivel estructura, chunka qanchis chawpi tanteay identificado definido, tawa yachay elemento tinkisqa, llamk'ay elemento yachay tanteaypi organizasqa, gap outlier analisis tukusqa, definicion sasachakuy identificado.
Kunanmanta wiñay tanteay aplicacion refinamiento, llamk'ay herramienta metodo wiñay, yapa yachay sistema perspectiva integracion, especifico ecosistema tipo contextopi aplicacion.
Ñuqaqa allin pataruy kawsay tukuy runakunamanta tukuy kawsaymanta—negocio, yachay, publico privado sector, NGO, llaqta organizacion, individuo grupo yachay munasqa. Ecosistema Yachay (EsI) tanteay, aplicacion, tanteay colaboracion, llamk'ay yanapay pataruy, plataforma tinkiy mecanismo, privacidad profesional limite respeto.